ceride.co
Deneme · Bilim

Taos Hum: New Mexico'nun Çözülemeyen Gizemli Sesi

Sadece bazı sakinlerin duyduğu bu alçak frekanslı uğultu, otuz yıldır bilimi aynı soruyla baş başa bırakıyor: ses mi, algı mı?

Ceride· 5 dakikada okunur
Sokratik tartışma
Dinle
Taos Hum: New Mexico'nun Çözülemeyen Gizemli Sesi

New Mexico'nun kuzeyinde, Taos kasabasının sessizliği bazı geceler tam değildir. Kimi sakinler, evlerinin duvarları arasında alçak, derinden gelen bir uğultu fark eder; bir motorun uzaktan çalışması gibi, ama ortalıkta hiçbir motor yoktur. Bu ses otuz yıldan uzun bir süredir orada; bazen kaybolur, bazen geri döner, ama hiçbir zaman herkes tarafından duyulmaz. Taos Hum denen bu fenomen, ilk bakışta küçük bir kasaba efsanesi gibi görünür, oysa ardında bilimin en can alıcı sorularından biri saklıdır: bir şey, onu duyan için gerçekse ama başka hiç kimse tarafından doğrulanamıyorsa, hiç var olmamış mıdır? Belki de bu sorunun cevabı, sesin kendisinde değil, onu arayan kulakta gizlidir.

Bu tür sesler bize tuhaf bir rahatsızlık verir, çünkü alıştığımız doğa olaylarının aksine görünmez, ölçülmez, kanıtlanamaz bir şekilde var olurlar. Bir deprem olduğunda sismograf çizer, bir fırtına koptuğunda barometre düşer, ama Taos'taki uğultu için hiçbir alet aynı kesinlikte tanıklık etmiyor. Belki de bu yüzden konu, yıllardır hem bilim dergilerinde hem de kasaba kahvehanelerinde aynı merakla tartışılıyor: bir sesin var olup olmadığına kim, nasıl karar verir?

Duyulan Ama Kaydedilemeyen Ses

1990'ların başında Taos'taki şikâyetler öyle bir boyuta ulaştı ki, ABD Kongresi'nin bu meseleyi görmezden gelmesi mümkün olmadı. Washington'dan gönderilen bir araştırma ekibi, kasabaya mikrofonlar, sismometreler ve elektromanyetik ölçüm cihazlarıyla geldi; amaç basitti, sesi kaydetmek ve kaynağını bulmak. Ama hafızalarda kalan şey, bulunan değil, bulunamayan oldu. Cihazlar günlerce çalıştı, veriler toplandı, ama kayıtlarda o uğultuya denk gelen hiçbir iz çıkmadı. Oysa şikâyet eden insanlar sesin varlığından o kadar emindi ki, bazıları gece uyuyamadığını, bazıları başının içinde bir basınç hissettiğini anlattı.

Bu çelişki, meseleyi sıradan bir çevre sorunundan çıkarıp algı felsefesinin alanına taşıdı. Eğer bir ses gerçekten varsa, bir cihaz onu yakalamalı; fizik kanunları bunu gerektirir. Ama cihazlar sessiz kalınca iki olasılık ortaya çıktı: ya sesin kaynağı ölçüm aletlerinin menzili dışında, belki de insan kulağının algılayabildiği ama mekanik sensörlerin yakalayamadığı bir frekans aralığında duruyordu, ya da sorun hiç dışarıda değildi. İkinci olasılık, daha huzursuz edici bir soru doğurdu: ses, bazı insanların zihninde mi üretiliyordu? Taos'ta yaşayanlar için bu rahatsız edici bir ayrımdı, çünkü kimse kendi duyduğu bir şeyin hayal ürünü olduğunu kabul etmek istemez.

Taos Hum: New Mexico'da Duyulan Gizemli Sesin Kaynağı Hâlâ Bulunamadı mı?

Bilim Neyi Suçluyor, Neyi Aklıyor

Yıllar geçtikçe pek çok açıklama önerildi. Bazı araştırmacılar sesin kaynağını endüstriyel altyapıya bağladı; bölgedeki doğal gaz kompresörlerinin, elektrik hatlarının ya da sanayi tesislerinin ürettiği düşük frekanslı titreşimlerin, belirli hava koşullarında uzun mesafelere yayılabileceğini öne sürdüler. Bir başka grup, sesin kaynağını insan bedeninin kendisinde aradı; tinnitus, yani kulak çınlaması, bazı insanlarda sürekli ve düşük frekanslı bir algı yaratabilir, bu da dışarıdan gelen bir sesle karıştırılabilir. Sismik titreşimler, atmosferik basınç değişimleri, hatta okyanus dalgalarının kıyılara çarpmasından kaynaklanan mikrosismik gürültü bile listeye eklendi.

Ama her açıklamanın çatlağı aynı yerden geçiyor: hiçbiri, aynı evde yaşayan iki kişiden birinin sesi duyup diğerinin duymamasını anlatamıyor. Eğer suçlu bir kompresörse, o sesin fiziksel dalgaları herkesin kulağına aynı şekilde ulaşmalı; eğer tinnitusuysa, birbirinden çok farklı yerlerde yaşayan insanların neden benzer bir frekans ve ritim tarif ettiğini açıklamak gerekir. Belki de asıl mesele, tek bir nedenin her şeyi açıklamasını beklememiz. İnsan işitmesi yaşa, genetik yapıya, hatta günlük stres düzeyine göre değişen bir alıcı; Taos Hum, dışarıdaki tek bir kaynağın değil, farklı kaynakların farklı bünyelerle kesiştiği noktada doğan bir uyumsuzluk olabilir.

Dünyanın Dört Bir Yanındaki Uğultular

Taos tek değil. İngiltere'nin Bristol kentinde 1970'lerde benzer bir uğultu şikâyeti dalgası yaşandı; yüzlerce kişi geceleri evlerinin içinde alçak bir sesin varlığından söz etti, ama orada da kaynağı asla kesin olarak belirlenemedi. Amerika'nın Indiana eyaletindeki Kokomo kasabasında da aynı hikâye tekrarlandı; bu sefer şehirdeki fabrikalar işaret edildi, bazı tesislerin frekansları ölçüldü, ama şikâyetlerin tamamını açıklayacak bir eşleşme bulunamadı. Dünyanın farklı köşelerinde, birbirinden habersiz topluluklar neredeyse aynı tarifle aynı sesi anlatıyor: düşük, sürekli, dışarıdan geliyormuş gibi hissedilen bir vızıltı.

Bu küresel tekrar, meseleyi tesadüften çıkarıyor ama çözümü de kolaylaştırmıyor. Eğer dünyanın dört bir yanında insanlar birbirinden bağımsız olarak aynı fenomeni tarif ediyorsa, bu ortak bir fiziksel kaynağa mı işaret eder, yoksa insan işitme sisteminin ortak bir zayıflığına mı? Bilim, dışarıdaki bir sesi ölçmekte oldukça başarılı; desibeli, frekansı, dalga boyunu dakikalar içinde hesaplayabiliyor. Ama aynı bilim, bir insanın iç dünyasında neyi, nasıl ve neden duyduğunu ölçmekte çok daha hantal kalıyor. Belki de Taos Hum'un asıl mirası, bize dünyayı dinleme konusunda değil, kendimizi dinleme konusunda ne kadar az şey bildiğimizi göstermesi.

Taos'ta geceleri hâlâ bazı insanlar o uğultuyu duyuyor, bilim hâlâ kesin bir cevap veremiyor, ve belki de bu, en başından beri yanlış soruyu sorduğumuzun bir işareti. Sesin kaynağını bulmaya çalışırken, aslında algının kendisinin nasıl bir kaynak olduğunu unutuyoruz; kulak, dünyayı pasif bir şekilde kaydeden bir alet değil, onu sürekli yorumlayan, bazen kendi gürültüsünü üreten canlı bir organ. Taos Hum'un çözülmemiş kalması, bilimin başarısızlığı değil, belki de insan deneyiminin ölçülemeyen köşelerine karşı gösterdiği dürüst bir teslimiyet. Bir gün belki o sesin fiziksel kaynağı bulunur, ama asıl soru o zaman da bitmeyecek: neden sadece bazılarımız duyuyor, diğerleri hiçbir şey işitmeden yaşayıp gidiyor?