Guernica Gobleni Neden Mavi Perdeyle Örtüldü?
Birleşmiş Milletler'de bir savaş konuşması yapılırken, barışın en güçlü simgelerinden biri neden gözlerden uzak tutuldu?

Birleşmiş Milletler binasının Güvenlik Konseyi girişinde, gazetecilerin konuşma yapacak diplomatları beklediği o dar koridorda, yıllardır bir goblen asılıydı. Picasso'nun Guernica'sının dokuma kopyasıydı bu; savaşın en acımasız yüzünü, parçalanmış bedenleri, çığlık atan atı ve anasının kucağında ölen çocuğu taşıyan o eser, dünyanın en çok oy verilen barış ve savaş kararlarının alındığı salonun tam eşiğinde duruyordu. 2003 yılının Şubat ayında, Colin Powell Irak'a dair iddialarını dünya kamuoyuna sunarken, bu goblen aniden mavi bir örtüyle kapatıldı. Soru basit görünüyor ama cevabı hiç de basit değil: bir sanat eseri, söylenmek istenen sözle çatıştığında neden görünmez kılınır? Ve daha da önemlisi, bu görünmezlik girişimi gerçekten işe yarar mı, yoksa tam tersine eseri daha çok görünür kılar mı?
Bir Goblenin BM'deki Yolculuğu
Nelson Rockefeller'ın 1985'te Birleşmiş Milletler'e bağışladığı bu goblen, aslında sıradan bir hediye değildi. Picasso'nun 1937'de İspanya İç Savaşı sırasında bombalanan bir kasaba olan Guernica'nın Nazi bombardımanı sonrası yıkımını resmettiği tablosunun dokuma versiyonuydu ve bu kopya, yarım asırdan fazla süredir sanatın diplomasiyle aynı çatı altında yaşayabildiğinin en çarpıcı kanıtıydı. Her gün oradan geçen büyükelçiler, danışmanlar, gazeteciler, bu çığlığın altından geçip savaş ve barış kararlarının alındığı salona giriyordu; sanki o goblen, insanlığın verdiği her kararın üzerine bir hatırlatma gibi düşüyordu. Bu, tesadüfen oluşmuş bir yerleşim değildi, bilinçli bir seçimdi; sanatın gücünün siyasetin merkezine bu denli yakın durabilmesi, aslında modern diplomasinin kendi vicdanını hatırlamaya çalıştığının bir işaretiydi.
Ama bu yakınlık, aynı zamanda bir gerilim de taşıyordu içinde. Çünkü bir eser ne kadar uzun süre bir güç merkezinin eşiğinde asılı kalırsa, o kadar çok anlam biriktirir; ziyaretçiler onu önce fark etmez, sonra alışır, sonra da unuturlar neredeyse. Guernica gobleni de böyle bir sessizliğe gömülmüştü belki, günlük rutinin bir parçası haline gelmişti. Ama tam da bu unutulmuşluk anında, bir gün o eserin birden "sorun" haline gelmesi, aslında hiçbir zaman gerçekten unutulmadığını gösterdi. Çünkü bir şey yalnızca hatırlandığı için saklanır; görünmez kılınan, aslında en çok görülmekten korkulandır.

Perdenin İndiği An
2003 Şubat'ında, Powell'ın Irak'a dair kitle imha silahları iddialarını sunacağı o sabah, Birleşmiş Milletler yetkilileri goblenin önüne mavi bir perde çektirdi. Resmî açıklama, kameraların arka plannında daha sade bir görüntü istendiği, basın fotoğrafları için renk uyumunun önemli olduğu yönündeydi; teknik, estetik, hatta sıradan bir prodüksiyon kararı gibi sunuldu bu. Ama bu açıklamayı ciddiye almak, aslında olayın asıl anlamını gözden kaçırmak demekti. Çünkü bir savaş konuşmasının arkasında, savaşın en acımasız sonuçlarını resmeden bir eserin durması, hiçbir kamera açısı hesabıyla açıklanamayacak kadar yüklü bir çelişkiydi. Powell'ın konuştuğu dakikalarda, tam arkasında parçalanmış bedenler, çığlık atan bir at, yanan bir ev görünseydi, söylenen her söz kendi karşıtıyla birlikte izlenirdi.
İşte burada asıl mesele ortaya çıkıyor: iktidarın sözü, kendisiyle çelişen görüntüyle aynı karede duramaz. Bir konuşmacı "bu savaş gereklidir" derken, arkasında savaşın yıkımını haykıran bir eser varsa, izleyici ister istemez ikisini birbirine bakarak değerlendirir ve bu karşılaştırma, sözün gücünü zayıflatır. Teknik bahaneler, böyle anlarda tam da bu kırılganlığı gizlemek için devreye girer; "ışık" denir, "renk uyumu" denir, "arka plan sadeliği" denir, ama asıl söylenmeyen şey, bir imgenin bir sözle aynı anda var olamayacağı gerçeğidir. Perdenin inişi, aslında bir itirafın da inişiydi; çünkü saklanan şey, çoğu zaman saklayanın kendi şüphesidir.
Burada haklı bir itiraz yükselebilir: belki de gerçekten teknik bir kaygıydı bu, belki kameraların arka planı sadeleştirmekti?i sıradan bir prodüksiyon tercihiydi ve bizim bugünden bakarak ona siyasi bir anlam yüklememiz, olayı fazla dramatize etmek anlamına gelir. Ama bu itirazın kendisi de bir şeyi gözden kaçırır: eğer mesele gerçekten teknikse, neden o kadar yıl aynı goblen aynı yerde durabilmişken, tam da bu konuşma günü bir örtüye ihtiyaç duyulmuştu? Zamanlamanın kendisi, niyetin en güvenilir tanığıdır çoğu zaman.
Çığlığın Örtülemeyen Yankısı
Mavi perde, goblenin görünürlüğünü belki bir anlığına engelledi ama onun hikâyesini susturmaya hiç yetmedi; tam tersine, dünya basınında bu örtme girişimi günlerce tartışıldı, köşe yazılarına konu oldu, Guernica'nın kendisinden çok bu perdenin ardına neden gizlendiği merak edildi. Bir eseri saklamaya çalışmak, bazen o eseri hiç saklamamaktan daha çok konuşulmasına yol açar; çünkü insan zihni, gizlenen şeyin arkasında her zaman daha büyük bir gerçek arar. Guernica goblen, perdenin ardında dururken bile, belki de en çok o anda, en görünür hâlini buldu.
Bu durum, sanatın gücüne dair çok eski ama hâlâ tazeliğini koruyan bir fikri bir kez daha doğruluyor: bir imgenin etkisi, onu kontrol etmeye çalışan elin gücünden daha büyük olabilir. Powell'ın konuşması belki o gün dünya kamuoyunu belli bir yöne çekmeyi başardı, ama yıllar sonra bugün o konuşmadan çok, arkasındaki perdenin hikâyesi hatırlanıyor. Bir sanat eserini saklamak, onu yok etmek değildir; sadece onun hikâyesine yeni bir bölüm eklemektir. Guernica, hem İspanya İç Savaşı'nın hem de bu Birleşmiş Milletler anının tanığı olarak, iktidarın sözünün geçiciliğine karşı kendi kalıcılığını bir kez daha kanıtladı.
Bütün bu hikâyenin bize bıraktığı şey, belki de şu basit ama derin gözlemdir: güç, görüntüyü kontrol etmeye çalıştığı anda, kendi zayıflığını da ele verir. Bir mavi perde, aslında hiçbir şeyi örtemez; sadece altında neyin saklı olduğunu daha çok merak ettirir. Guernica goblen, o gün Birleşmiş Milletler'in koridorunda sessizce beklerken, belki de en güçlü sözünü hiç söylemeden söyledi; çünkü bazı çığlıklar, tam da susturulmaya çalışıldıkları anda, en net biçimde duyulurlar.
İlgili Denemeler
Ralph Lauren: Bronx'tan Amerikan Aristokrasisine
Ralph Lauren'in gerçek hikâyesi, var olmayan bir aristokrat geçmişin nasıl dünya çapında bir moda imparatorluğuna dönüştüğünü anlatır.
Ecce Homo: Bir Restorasyon Hatasının Turizm Mucizesi
İspanya'nın küçük bir kasabasındaki yüzyıllık fresk onarılırken bambaşka bir esere dönüştü ve kasabanın kaderini değiştirdi.
Anish Kapoor ve Vantablack: Bir Rengin Sanatla İmtihanı
Anish Kapoor'un Vantablack'i tekeline alması, sanatta mülkiyet, özgünlük ve rengin kime ait olduğu sorusunu yeniden gündeme getirdi.
Tartışma (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.
Bültene katıl
Yeni denemeler haftada bir e-posta kutuna gelsin.