ceride.co
Deneme · Psikoloji

Capilano Köprüsü Deneyi: Aşk mı, Korku mu?

Sallantılı bir köprüde çarpan kalp, bu heyecanın kimin yüzünden olduğunu hiç bilmez.

Ceride· 4 dakikada okunur
Sokratik tartışma
Dinle
Capilano Köprüsü Deneyi: Aşk mı, Korku mu?

Bir köprünün ortasında durduğunuzu düşünün. Ayaklarınızın altındaki tahtalar her adımda hafifçe sallanıyor, aşağıda akan nehir gürlüyor, elleriniz ipe sımsıkı yapışmış. Kalbiniz hızla çarpıyor, nefesiniz düzensizleşiyor. Tam bu anda karşınıza biri çıkıyor, gülümsüyor, sizinle konuşuyor. Ve siz, o anın heyecanını, belki de hiç tanımadığınız bu insana duyduğunuz bir çekim olarak okumaya başlıyorsunuz. İşte tam burada, bedenin verdiği sinyal ile zihnin bu sinyale taktığı isim arasındaki o ince, kırılgan çizgi beliriyor. Aşk mıydı, yoksa sadece korku mu?

Sallanan Tahtalar, Hızlanan Nabız

1974 yılında Kanada'da, Capilano Köprüsü üzerinde tuhaf bir deney yapıldı. Bu köprü, yerden yüz metreye yakın bir yükseklikte, sallanan ahşap tahtalardan oluşan, geçerken insana ister istemez bir tedirginlik veren bir yapıydı. Araştırmacılar, köprüyü geçen erkeklere, karşılarına çıkan bir kadın aracılığıyla kısa bir anket yaptırdılar ve ardından bu kadının telefon numarasını bıraktılar. Aynı deney, hemen yanı başındaki daha sağlam, daha alçak ve sallanmayan bir köprüde de tekrarlandı. Sonuç, insan psikolojisinin en şaşırtıcı köşelerinden birini aydınlatıyordu: sallanan köprüden geçen erkekler, sağlam köprüden geçenlere kıyasla kadını çok daha fazla aradılar, ona çok daha fazla romantik ilgi gösterdiler.

Bu basit gözlem, aslında çok büyük bir soruyu ortaya koyuyordu. Köprünün sallanması, hiçbir şekilde kadının çekiciliğiyle ilgili değildi. Oysa erkeklerin zihni, bedenlerindeki o hızlı nabzı, o terleyen avuç içlerini, karşılarındaki kişiyle ilişkilendirmeyi tercih etti. Korku, birden romantik bir heyecana dönüştü, çünkü beden ikisini de aynı dilde konuşuyordu. Burada durup kendimize sormamız gereken bir şey var: biz de hayatımızda kaç kez, aslında bambaşka bir sebepten kaynaklanan bir çarpıntıyı, yanımızdaki insana duyduğumuz bir ilgi olarak yorumladık?

Korkunun Aşka Dönüştüğü Köprü

Beden Neyi Hissettiğini Bilmez, Sadece Hisseder

Schachter ve Singer’ın iki faktörlü duygu kuramı, bu tuhaf köprü hikâyesinin arkasındaki mekanizmayı açıklar. Kurama göre beden, bir uyarılma anında yalnızca fizyolojik bir tepki üretir, kalp hızlanır, terleme artar, nefes sıklaşır. Fakat bu tepkinin kendisi, bize hangi duyguyu yaşadığımızı söylemez. Beden sadece bir sinyal gönderir, adını koymayı zihne bırakır. Zihin ise bu sinyali yorumlarken, o anda çevresinde ne görüyorsa ona bakar. Eğer karşısında güzel bir manzara ya da çekici bir insan varsa, bu uyarılmayı aşk ya da heyecan olarak adlandırır. Eğer karşısında bir tehlike varsa, aynı uyarılmayı korku olarak okur.

Bu düşünce, bize duygularımızın ne kadar inşa edilmiş olduğunu hatırlatır. Belki de en romantik olduğunu sandığımız anlar, aslında bedenin bağlamdan bağımsız bir tepkisinin, zihin tarafından belirli bir hikâyeye bağlanmasından ibarettir. Peki bu, aşkın sahte olduğu anlamına mı gelir? Hiç sanmıyorum. Çünkü biz insanlar, anlam arayan varlıklarız; bedenimizin verdiği her sinyali bir hikâyeye dönüştürmeden yaşayamayız. Önemli olan, bu hikâyenin bazen gerçek bir bağa, bazen sadece geçici bir yanılsamaya dönüşebileceğini bilmek. Nitekim bir konserin gürültüsünde, bir hız treninin düşüşünde, bir sınavın gerginliğinde hissettiğimiz çarpıntı, yanımızdaki insana dair değil, o anın kendisine dair bir şey söylüyor olabilir.

Köprüden Günümüze: Adrenalin Çağının Aşkları

Günümüzde bu köprü deneyinin bir benzerini, çok daha hızlı ve çok daha yaygın bir biçimde her gün yaşıyoruz. Hızlı buluşma uygulamalarında, birkaç saniye içinde bir yüze bakıp karar vermek zorunda kaldığımız o kısa anlar, kendi içinde bir heyecan üretiyor. Ekranın titreşimi, beklenmedik bir eşleşme bildirimi, kalbimizi hızlandırıyor ve biz bu hızlanmayı çoğu zaman karşımızdaki insana duyduğumuz bir çekim olarak okuyoruz. Oysa belki de sadece uygulamanın kendisinin, o anlık belirsizliğin, o oyunlaşmış deneyimin yarattığı bir uyarılma yaşıyorduk..

Ekstrem sporlar, kalabalık konserler, hatta gece kulüplerinin yüksek sesli müziği de benzer bir etki yaratıyor. Bir dağdan atlayıp paraşütle inerken yanınızda biri varsa, o anın verdiği baş dönmesini ona bağlamanız çok muhtemel. Bir konserde binlerce insanla birlikte haykırırken, yanınızdaki kişiye duyduğunuz yakınlık hissi, aslında kalabalığın kendisinin ürettiği bir coşkudan besleniyor olabilir. Bugünün dünyası, bizi sürekli yüksek uyarılma ortamlarına sokuyor ve bu da adrenalin ile aşkın birbirine karışmasını eskisinden çok daha kolay hale getiriyor. Belki de modern aşk hikâyelerinin bu kadar hızlı başlayıp bu kadar hızlı sönmesinin bir sebebi de bu: başladığı yer, bir insan değil, bir ortamdı.

Yine de bu bilgiyi öğrendikten sonra aşkı küçümsemek, onu sadece bir kimyasal yanılsamaya indirgemek bana hiç doğru gelmiyor. Çünkü köprüdeki o erkek, belki de gerçekten o kadına âşık olmuştu, sadece bu aşkın başlangıcında bir yanılsama payı vardı. Hayat, zaten çoğu zaman bu kadar net ayrılmıyor, korku ile heyecan, panik ile tutku birbirine karışıyor. Belki de yapmamız gereken, her çarpıntıyı hemen bir anlama sıkıştırmadan, biraz bekleyip, o hissin zamanla ne olduğunu görmek. Çünkü bazı köprüler sallanmayı bırakıp sağlam bir yola çıkar, bazıları ise sadece geçerken hissedilen bir titreşimden ibaret kalır.