Kodak'ın Kendi İcadıyla Gelen Sonu
Dijital fotoğrafı icat eden mühendis, patronlarına 'bunu kimseye anlatma' dedirtmişti.

Bir mucit kendi icadının geleceğini gerçekten görebilir mi? Soru kulağa tuhaf gelebilir, çünkü mucitlik dediğimiz şey tam da bunun üzerine kuruludur: henüz var olmayanı önceden görmek, sonra onu elle tutulur kılmak. Ama 1975 yılında Kodak'ın karanlık odalarından birinde otuz kiloluk bir aletle çalışan genç bir mühendis, yöneticilerine neyi icat ettiğini anlattığında karşısında bulduğu tepki alkış değil, sessiz bir tedirginlikti. Steven Sasson'un elinde tuttuğu şey filmsiz, kimyasalsız, kağıtsız bir fotoğraf makinesiydi; yani Kodak'ın var oluş nedenini baştan sona sorgulatan bir cihaz. Bu denemenin konusu, bir şirketin kendi geleceğini icat edip sonra o geleceği bir çekmeceye kilitlemesinin hikayesi. Çünkü Kodak'ın asıl draması dijital fotoğrafı kaçırmış olması değil, onu elinde tutup bilerek bırakmış olmasıdır.
Mühendisin Sessizce Sunduğu Gelecek
Sasson'un prototipi, bugünün akıllı telefonlarıyla kıyaslandığında neredeyse gülünç kalır: siyah beyaz bir görüntüyü kasetçalar bandına kaydeden, saniyeler süren bir işlem gerektiren, hantal bir kutu. Ama o kutunun içinde, bir asırlık bir sanayinin sonunu getirecek fikir zaten tamamlanmıştı. Fotoğraf artık kimyasal bir dönüşüm değil, sayısal bir bilgiydi; ışığı yakalayan şey film değil, bir sensördü. Sasson bu makineyi şirket içi bir sunumla tanıttığında, dinleyenlerin yüzünde merakla birlikte bir ürküntü de vardı. Çünkü orada anlatılan şey yeni bir ürün değildi, Kodak'ın kendisini neden var ettiğine dair bir itirazdı.
İşin ilginç yanı, bu tepkinin cahillikten kaynaklanmamasıydı. Kodak'ın mühendisleri ve üst düzey yöneticileri dijital teknolojinin ne anlama geldiğini gayet iyi anlamıştı; sorun anlamamakta değil, anladıklarından rahatsız olmaktaydı. Bir şirketin kendi içinden çıkan bir fikri, tam da o fikri doğuran laboratuvarın duvarları arasında boğması, tarihin sık rastlanan ironilerinden biridir. Sasson'un icadı bir kazaya değil, bir öngörüye denk geliyordu; ama öngörü, kurumun geleceğini yeniden tanımlamaya hazır olmadığı bir anda geldiğinde, çoğu zaman bir tehdit gibi algılanır. Burada şirketin kör olduğunu söylemek haksızlık olur; asıl mesele, gördüğü şeyden gözlerini bilerek kaçırmasıdır.

Film Satan Şirketin Dijitalden Korkması
Kodak'ın gücü, on yıllar boyunca filmden, kimyasal baskı malzemelerinden ve bu malzemelerin etrafında kurulmuş devasa bir dağıtım ağından geliyordu. Her bir rulo film, her bir baskı kağıdı, şirketin kârlılığının omurgasını oluşturuyordu; bu omurga o kadar sağlamdı ki, yöneticiler dünyanın başka türlü de dönebileceğini düşünmeyi gereksiz buluyordu. Dijital fotoğraf makinesi, tam da bu omurgayı hedef alan bir fikirdi: eğer insanlar fotoğraflarını basmadan ekrandan görebiliyorsa, film kime satılacaktı? Soru basit görünse de, cevabı Kodak'ın kurumsal kimliğini temelden sarsıyordu. Bir şirket kendi en karlı işini tehdit eden bir buluşla karşılaştığında, genellikle o buluşu yok etmek değil, geciktirmek yolunu seçer; Kodak da tam olarak bunu yaptı.
Burada bir itiraz yükselebilir: belki de yönetim sadece temkinliydi, belki piyasanın henüz hazır olmadığını düşünüyordu, belki de teknolojinin maliyeti caydırıcıydı. Bu açıklamalar kulağa makul gelse de, asıl soruyu gölgeler: temkinlilik ile kendi kendini sabote etmek arasındaki çizgi nerede çekilir? Kodak'ın dijital araştırmalarına ayırdığı kaynaklar, filme ayrılanla kıyaslanamayacak kadar küçüktü; bu da bir rastlantı değil, bilinçli bir tercihti. Film satan bir şirketin dijitali hızlandırması, kendi ayağına kurşun sıkması gibi görünüyordu yöneticilere; oysa sıkmadıkları kurşun, zamanla başka ellerde ateşlendi. Kodak'ın korkusu anlaşılırdı, ama anlaşılır olmak onu akıllıca yapmıyordu.
Doğru Buluş, Yanlış Cesaret
2012'de Kodak iflasını açıkladığında, pek çok yorumcu bunu bir öngörü başarısızlığı olarak okudu: sanki şirket geleceği göremediği için çökmüştü. Ama hikâyenin en çarpıcııı tarafı, bu okumanın tam tersini gösteriyor. Kodak geleceği görmüştü, hatta onu laboratuvarında elleriyle inşa etmişti. Çöküşün gerçek nedeni, görülen şeye göre hareket edecek kurumsal cesaretin eksikliğiydi. Bir şirket, kendi iç gerçeğiyle çelişen bir bilgiyle karşılaştığında bazen bilgiyi değil, bilgiye göre davranmayı reddeder; Kodak'ın tarihi bu reddin en öğretici örneklerinden biridir.
Bu noktada akla başka bir soru gelir: öngörüsü olmayan bir şirket mi daha tehlikelidir, yoksa öngörüsü olup ona güvenmeyen bir şirket mi? İlk durumda çöküş bir sürpriz olur, ikincisinde ise bir itiraf. Kodak'ın hikâyesi ikinci türden bir itiraftır, çünkü şirketin arşivlerinde kendi geleceğine dair erken ve doğru bir rapor zaten yazılmıştı; sadece o raporu uygulayacak cesaret bulunamadı. Teknolojik zeka ile kurumsal cesaret aynı şey değildir; biri bir şeyi görmekle, diğeri o şeye göre kendini yeniden kurmakla ilgilidir. Kodak birincisinde parlak, ikincisinde zayıftı; ve tarih, zayıf olduğu yerden hesap sordu.
Bugün Kodak'ın hikâyesini anlatmak kolay bir ders çıkarma alıştırmasına dönüşebilir, ama asıl merak edilmesi gereken şey farklıdır. Mesele sadece bir şirketin yanlış karar vermesi değil, doğru bilgiye sahip olmanın bile insanı ve kurumları otomatik olarak doğru davranışa götürmediğidir. Sasson'un otuz kiloluk kutusu, Kodak'ın raflarında tozlanırken, dünyanın başka yerlerinde başka eller aynı fikri alıp büyüttü. Belki de bu denemenin bıraktığı soru şu: elimizde zaten duran, ama göz ardı ettiğimiz kaç fikir var? Kodak'ın hikâyesi bize bunu düşünmemiz için bir ayna tutuyor, çünkü çöken şey bir şirket değil, bir cesaret eksikliğiydi; ve o eksiklik, her kurumun, her insanın içinde sessizce büyüyebilir.
İlgili Denemeler
Mekanik Türk: 18. Yüzyılın Gizemli Satranç Robotu
Mekanik Türk adlı satranç oynayan otomat, 18. yüzyılda Napolyon ve Benjamin Franklin gibi isimleri bile kandırdı; gerçek sırrı içindeki gizli bir insandı.
Bournville: Çikolata ile Kurulan Ütopik Bir Dünya
Bournville'in sokakları, bahçeleri ve alkolsüz düzeni, Quaker inancının sanayiye nasıl bir ahlak biçimi giydirdiğini gösterir.
Levi's: Altına Hücumdan Doğan Efsanevi Pantolonun Hikâyesi
1873'te bir terzinin cep yırtığına bulduğu perçinli çözüm, altına hücumun asıl servetini giyim sektörüne taşıdı.
Tartışma (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.
Bültene katıl
Yeni denemeler haftada bir e-posta kutuna gelsin.